Հասկացությունների ընկալում

1. Լեզվակռիվը երկու կամ ավելի մարդկանց միջև սուր և լարված վիճաբանություն է, որի ընթացքում հաճախ առաջանում են վիրավորանքներ և փոխադարձ մեղադրանքներ։ Այն տարբերվում է սովորական զրույցից նրանով, որ մասնակիցները ոչ թե հանգիստ կարծիքներ են փոխանակում, այլ փորձում են ապացուցել իրենց ճիշտ լինելը կամ հաղթել դիմացինին։
2. Քննարկումը որևէ հարցի կամ խնդրի շուրջ տարբեր կարծիքների ազատ և հանգիստ փոխանակումն է։ Դրա հիմնական նպատակն է խնդիրը ավելի լավ հասկանալը, տարբեր տեսակետներ լսելը և հնարավոր լուծումներ գտնելը։
3. Բանավեճը տարբեր տեսակետների պաշտպանություն է, որի ընթացքում մասնակիցները ներկայացնում են փաստարկներ և հակափաստարկներ։ Քննարկումն ավելի լայն հասկացություն է և պարտադիր չէ, որ կողմերը հակադիր դիրքորոշումներ ունենան, իսկ բանավեճում սովորաբար կան հստակ հակադիր տեսակետներ։
4. Այո՛, քննարկումը կարող է վերածվել լեզվակռվի, եթե մասնակիցները դադարեն հարգել միմյանց, սկսեն բարձրաձայն խոսել, վիրավորել կամ անձնական բնույթի մեղադրանքներ անել։
5. Այո՛, բանավեճը նույնպես կարող է վերածվել լեզվակռվի։ Օրինակ՝ եթե մասնակիցներից մեկը չի կարողանում պատասխանել հակառակ կողմի փաստարկին և դրա փոխարեն սկսում է վիրավորել դիմացինին։
6. Լեզվակռվի ժամանակ մարդիկ սովորաբար ավելի շատ փորձում են հաղթել միմյանց, քան հասկանալ միմյանց։ Դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ վիճաբանության ընթացքում մարդը հաճախ կենտրոնանում է սեփական կարծիքը պարտադրելու, ոչ թե դիմացինի տեսակետը հասկանալու վրա։
7. Վերլուծական հարցեր
8. Զրույցի բնույթը կարող է որոշել մասնակիցների վերաբերմունքը միմյանց նկատմամբ։ Եթե նրանք լսում են իրար, հարգում են տարբեր կարծիքները և օգտագործում փաստարկներ, զրույցը կարող է դառնալ քննարկում կամ բանավեճ։ Իսկ եթե առաջանում են վիրավորանքներ և անձնական հարձակումներ, այն կարող է վերածվել լեզվակռվի։
9. Հակառակ կարծիք ունենալը ինքնին կոնֆլիկտ չի առաջացնում։ Կոնֆլիկտ կարող է առաջանալ այն ժամանակ, երբ մարդը չի ընդունում ուրիշի՝ իրենից տարբերվող կարծիք ունենալու իրավունքը կամ փորձում է իր տեսակետը պարտադրել։
10. Այո՛, հնարավոր է։ Մարդը կարող է քննադատել գաղափարը, բայց չվիրավորել այն մարդուն, ով այդ գաղափարն ունի։ Կարելի է լսել դիմացինի փաստարկները, հանգիստ ներկայացնել սեփական կարծիքը և օգտագործել «Ես համաձայն չեմ, որովհետև…» ձևակերպումը։
11. «Դու սխալ ես» արտահայտությունը ուղղված է անձին և կարող է առաջացնել պաշտպանական արձագանք։ Իսկ «Ես համաձայն չեմ քո տեսակետի հետ, որովհետև…» արտահայտությունը վերաբերում է հենց տեսակետին և հնարավորություն է տալիս բացատրել սեփական դիրքորոշումը։ Այդ պատճառով երկրորդ տարբերակը ավելի հարմար է կառուցողական զրույցի համար։
12. Մարդիկ երբեմն դիմում են անձնական վիրավորանքների, երբ չեն կարողանում պատասխանել դիմացինի փաստարկներին։ Այդ դեպքում նրանք փորձում են ոչ թե ապացուցել իրենց տեսակետի ճիշտ լինելը, այլ վարկաբեկել դիմացինին։
13. Այո՛, մարդը կարող է փոխել իր կարծիքը։ Դա պարտություն չէ, քանի որ նոր փաստերը կամ լավ հիմնավորված փաստարկները կարող են մարդուն ստիպել վերանայել իր տեսակետը։ Կարծիքը փոխելը երբեմն ցույց է տալիս, որ մարդը կարողանում է մտածել և ընդունել նոր տեղեկություններ։
14. Իմ կարծիքով՝ ավելի կարևոր է հիմնավորված տեսակետ ներկայացնելը, քանի որ բանավեճի նպատակը միայն հաղթելը չէ։ Կարևոր է ներկայացնել տրամաբանական փաստարկներ և կարողանալ լսել հակառակ տեսակետը։
15. Փաստերն ու օրինակները օգնում են հիմնավորել տեսակետը և այն դարձնել ավելի համոզիչ։ Միայն անձնական կարծիքը միշտ բավարար չէ, հատկապես այն հարցերում, որոնք պահանջում են ապացույցներ կամ փաստական տվյալներ։
16. Իրավիճակների վերլուծություն
    Իրավիճակ 1 — բանավեճ։
    Սովորողները ունեն հակադիր տեսակետներ, հերթով ներկայացնում են փաստարկներ և արձագանքում միմյանց կարծիքներին։ Սա բանավեճի բնորոշ օրինակ է։
    Իրավիճակ 2 — լեզվակռիվ։
    Մասնակիցները միմյանց վիրավորում են և չեն փորձում հիմնավորել իրենց կարծիքները։ Այդ պատճառով խոսակցությունը վերածվել է լեզվակռվի։
    Իրավիճակ 3 — քննարկում։
    Սովորողները տարբեր կարծիքներ են ներկայացնում սոցիալական ցանցերի ազդեցության մասին և փորձում են դրանք հիմնավորել։ Այստեղ հիմնականում տեղի է ունենում կարծիքների փոխանակում, ուստի սա քննարկում է։
    Իրավիճակ 4 — անձնական վերաբերմունքի անցում։
    Այստեղ սովորողը չի պատասխանում դիմացինի ներկայացրած փաստարկին, այլ գնահատում է նրա անձը և սովորությունները։ Այսպիսով՝ նա հեռանում է քննարկվող թեմայից և անցնում անձնական վերաբերմունքի։
17. Ինքնուրույն վերլուծական աշխատանք
    Թեմա՝ արհեստական բանականության օգտագործումը կրթության մեջ
18. Ո՞րն է խնդիրը։
    Խնդիրն այն է, թե ինչպես կարելի է արհեստական բանականությունը օգտագործել կրթության մեջ այնպես, որ այն օգնի սովորողներին, բայց չփոխարինի նրանց սեփական մտածողությանը և աշխատանքին։
19. Ի՞նչ տարբեր տեսակետներ կարող են ունենալ մարդիկ։
    Ոմանք կարծում են, որ արհեստական բանականությունը կարող է հեշտացնել սովորելը և օգնել հասկանալ բարդ թեմաները։ Մյուսները կարծում են, որ դրա չափից շատ օգտագործումը կարող է նվազեցնել սովորողի ինքնուրույն աշխատելու ցանկությունը։
20. Հիմնական փաստարկները։
    Դրական տեսակետի կողմնակիցները կարող են նշել, որ արհեստական բանականությունը արագ է բացատրում տեղեկությունը, կարող է օգնել գաղափարներ գտնել և լրացուցիչ վարժություններ առաջարկել։ Մյուս կողմը կարող է փաստարկել, որ պատրաստի պատասխանները երբեմն խանգարում են ինքնուրույն մտածելուն։
21. Հակափաստարկներ։
    Արհեստական բանականության օգտակար լինելու փաստարկին կարելի է հակադրել այն, որ դրա տրամադրած տեղեկությունը միշտ չէ, որ ճիշտ է։ Իսկ դրա վնասակար լինելու տեսակետին կարելի է հակադրել այն, որ ճիշտ օգտագործման դեպքում այն կարող է լինել սովորելու լրացուցիչ գործիք։
22. Ինչպե՞ս քննարկել առանց լեզվակռվի։
    Պետք է լսել տարբեր տեսակետները, չվիրավորել դիմացինին և քննարկել ոչ թե մարդու, այլ նրա ներկայացրած գաղափարի ուժեղ և թույլ կողմերը։
23. Քննարկման կանոններ։
    Պետք է հերթով խոսել, չընդհատել դիմացինին, հարգել տարբեր կարծիքները, օգտագործել փաստարկներ և խուսափել վիրավորանքներից։
24. Համոզել և պարտադրել։
    Համոզելը նշանակում է փաստարկների և բացատրությունների միջոցով փորձել փոխել մարդու տեսակետը՝ նրան թողնելով ընտրության ազատություն։ Պարտադրելու դեպքում մարդուն չեն թողնում ազատ ընտրության հնարավորություն և փորձում են ստիպել ընդունել տվյալ տեսակետը։
25. Բանավեճը կարող է օգնել խնդիրը ավելի լավ հասկանալ, եթե մասնակիցները պատրաստ են լսել միմյանց, ներկայացնել փաստեր և անհրաժեշտության դեպքում վերանայել իրենց կարծիքը։
26. Վերջնական մտածելու հարց
    Վերջնական վերլուծական տեքստ
    Եթե երկու մարդ երբեք չեն փոխում իրենց կարծիքը, նրանց միջև, այնուամենայնիվ, կարող է իրական քննարկում կամ բանավեճ տեղի ունենալ։ Քննարկման համար պարտադիր չէ, որ մասնակիցները վերջում համաձայնության գան։ Կարևոր է, որ նրանք լսեն միմյանց և փորձեն հասկանալ հակառակ տեսակետի պատճառները։ Օրինակ՝ երկու սովորող կարող են տարբեր կարծիքներ ունենալ դպրոցում բջջային հեռախոսների օգտագործման վերաբերյալ և ներկայացնել իրենց փաստարկները։ Նրանցից մեկը կարող է ընդգծել հեռախոսների օգտակարությունը, իսկ մյուսը՝ դասերի ընթացքում դրանցից շեղվելու վտանգը։ Նույնիսկ եթե նրանք չփոխեն իրենց կարծիքը, կարող են ավելի լավ հասկանալ միմյանց տեսակետները։ Սակայն եթե ոչ ոք պատրաստ չէ լսել դիմացինին և երկուսն էլ միայն փորձում են ապացուցել իրենց ճիշտ լինելը, քննարկումը դառնում է ոչ արդյունավետ։ Իրական բանավեճը ենթադրում է ոչ միայն սեփական կարծիքը պաշտպանել, այլև հակառակ փաստարկներին ուշադրություն դարձնել։ Հետևաբար, կարծիքը չփոխելը ինքնին չի նշանակում, որ քննարկում չի եղել, եթե զրույցը հիմնված է եղել հարգանքի, փաստարկների և միմյանց լսելու վրա։